ضلع غربی میدان امام

گرچه اصفهان شهری است بسیار قدیمی امااز اوایل قرن یازدهم هجری شمسی پا به دوران اقتدار خود می گذارد . در این سال شاه عباس صفوی پایتخت خویش را از قزوین به اصفهان منتقل كرد چرا كه در آن روزگار اصفهان در مركز قلمرو صقویه قرا داشت . در جریان این انتقال تقریبا تمام شهر از نو طرح ریزی و بنا شد .در این راه به باغ وسیع نقش جهان توجه خاصی مبذول گردید.در حاشیه باغ مستطبل شكل كه بعدها شاه نامیده شد كاخ كوچكی از عهد تیموریان بر پا ایستاده بود . این كاخ توسعه یافت و سه طبقه دیگر بر بنای ان افزوده شد. شاه عباس در باغ A? عمارت مخصوص برای خود ساخت و حرم سرای شاهی را كنار آن قرا داد.سپس دیوان صدارت عظمی و دفاتر مخصوص را به این عمارت كه عالی قاپو یا باب عالی نام گرفت منتقل كرد . نام عالی قاپو به تقلید از كلمه باب عالی و قصر سلطان عثمانی در استانبول بر گزیده شده بود .مقصود از انتخاب این نام جلب توجه سیاست مداران اروپا به این كاخ بود . كاخ عالی قاپو دارای شش طبقه ساختمان است و از طبقه هفتم یا با م عمارت بهترین منظره شهر تاریخی اصفهان و میدان نقش جهان پدیدار می شود .با آنكه ظاهرا در اوایل قرن چهاردهم هجری به تزئینات كاخ صدماتی وارد آمده است اما هنوز جلوه هایی عالی از گچ بری و نقاشی دوره صفویه را در خود جای داده است .آجر كاری این دوران دارای ویژگی خاص خود است و نما سازی صاف و یكدست با بندهای منتظم و نازك از مشخصات این آجر كاری است پنجره های كاخ بروی پیهای چهار گوش خشتی قرار گرفته و به شبكه های جوبی بسیار زیبا آراسته شده اند . ورودی عمارت سردر این بنا دارای آستانه محكم و مرتفعی است ا ز مرمر كه در عهد صفویان از جلال بسیاری برخوردار بود. كسانی كه می خواستند با شاه دیدار كنند در اینجا به زمین می افتادند و این آستانه را می بوسیدند . كسی جرات پا كذاشتن بر آن را نداشت علت اصلی این تقدس A? چنین بود كه شاه عباس اول به منظور تیمن و تبرك این قصر دری ایر درهای رواق روضه نجف اشرف را به اصفهان انتقال داد و آن را زیب پیكر این ساختمان نمود. هنگامی كه شاه می خواست به قصر برود سواره از معبری كه در میان دیوارهای بسیار بلند قرار گرفته و به روبروی كاخ منتهی مشد حركت می كرد و توسط پلكانی كوچك به اتاق های قصر وارد می گردید. قصر عالی قاپو مملو از اتاقهای كوچك است حال یا برای نگبانان یا برای پذیرایی از سفرا واشخاص مختلف. سیترو دلاواله یكی از سیاحان بزرگ عصر صفوی در سفر نامه خویش می نوسید: تعداد آپارتمانهاA? اتاقهای كوچك و راهروهایی كه از یكی به دیگری راه دارد به قدری زیاد است كه دربانها به من اطمینان دادند كه در قصر بیش از 500 درب -گرچه همگی كوچك - وجود دارد .البته زیبایی واقعی عالی قاپو A? نه در نمای خارجی آن بلكه بیشتر در داخل نهفته است. طرح استادانه و رنگ نقاشی هایی كه روی گچ بری دیوارها و سقف ها حك شده A? نظر هر بیننده ای را به خود جلب می كند. این دیوارها از بالا به پایین با طلا و مینیاتورهای عالی استاد عباسی و شاگردان چیره دست او پوشیده شده اند . این تزئینات به گل شكل و بته و شاخ و برگ و تصویر طبیعی وحوش و طیور بر سقفها و طاقهای مختلف و تو در توی این عمارت و راهروها و پلكانها باقی مانده است . در این میان اتاق مخصوص جلوس شاه بزرگترین اتاقهای طبقه سوم این قصر است .A? نمونه كاملی به شمار میرود . كاشی های هفت رنگ قوس طاقهای این بنا به صورت قوس یك و چهار و از گروه قوسهای تیز است . این قوس ها ارتقاع زیاد دارند و به همین دلیل بسیار مقاوم هستند چرا كه كمتر دیده شده است قوسهای نیز در زیر بارهای متعادل شكسته شوند . این طاقها پر از نقش و نگار و كاشی كاری هستند در این دوران كاشی كاری به صورت هفت رنگ متداول شده بود.توسعه كاشی هفت رنگ را در این دوران میتوان ناشی از تحولات اقتصادی و سیاسی عصر صفویه دانست .چه در این عصر با توجه به اهمیت یافتن معماری و احداث روز افزون بناهای مذهبی وشتابی كه در ساختن ابنیه با شكوه پدید امد استاد كاران به ویژه در پایتخت بر آن شدند كه در تزئین بناهای گونا گون از شیوه آرایشی هفت رنگ بهره گیرند تا با هزینه و وقت كمتر به هنر نمایی بپردازند . در روش كاشی هفت رنگ ابتدا طرحهای مورد نظر روی كاشی ساده پیاده میگردید .A?سپس نقش ونگار ها به رنگها ی گونا گون مزین می گشت و سرانجام كاشی لعاب داده و به كوره برده میشد.طبقه فوقانی این قصر كه به میدان باز میشود A? بهار خواب بزرگی وجود دارد كه تمام عرض كاخ را اشغال كرده است .در این تالار ستوندار باشكوه میهمانی های عمومی و پذیرایی های رسمی و همچنین مجالس شاه با صاحب منصبان مملكت برای مشورت درباره امور دولتی برپا می شد. این تالار بهترین قسمت كاخ را تشكیل میدادو در واقع تریبون سلطان به حساب می آمدA? چراكه شاه عباس دوم و جانشینانش A?رژه افرادA?عملیات نمایشی و چوگان بازی را از اینجا نظاره می كردند .این تالار از سه طرف باز بود اما شبكه ای دور ان قرار داشت كه مانع سقوط اقراد شود.سقف مسطح و قاب دار این بهار خواب برهجده ستون چوبی مرتقع كه در سه ردیف تعبیه شده اند قرار دارد.در وسط بهار خواب حوضی از مرمر و متصل به فواره ها وجود دارد كه فضای بین ستون ها را پر میكند دستگاههای مخصوصی وجود داشت كه آب چشمه های قصر را در این فواره ها به جریان می انداخت .طیقه ششم این عمارت محل مخصوص پذیرای های رسمی و اجتماع رامشگران و نوازندگان در بار بوده است. این سالن از بزرگترین سالنهای عالی قاپوست و ویژگی اصلی ان در گچ بریهاست . این گچ بری ها به شكل انواع ظروف و صراحی بر طاق ها و دیوارها تعبیه شده و به نام موسیقی شهرت پیدا كرده است . دسته نوازندگان در دو گوشه فوقانی این طبقه كه سرشار از مینیاتور است استقرار می یافتند.مسئله مهم در گچ بریهای این اتاق ظرافت آنهاست و كه كوچك ترین اشاره دست یا شئ ان رادرهم میشكند .هدف اصلی از این گچ بریها طبیعی شدن پژواك حاصل از نغمه های خوانندگان و نوازندگان بود .دیوارهای عمارت عالی قاپو دارای دو پوشش تزئینی است كه بر روی هم قرار گرفته اند .پوشش زیرین مربوط به عهد شاه عباس دوم است و پوشش دوم بعدا به ذوق و سلیقه شاه سلطان حسین صفوی بر پوشش اول اضافه شده است .نقاشی های تزئینی و اشعار كه به خط نستعلیق قرمز رنگ بر زمینه گچ سفید حك شده بود A? در اواخر عهد قاجاریه مجددا در زیر قشری ار گچ مستور شد و بدین ترتیب آسیب فراوان دید . با این حال تشخیص این تزئینات و خطوط در بعضی از قسمتهاكه در سالهای اخیر از زیر گچ خارج شده است امكان پذیر است . كلمات و مصراع هایی از اشعار منقوش بر دیوار عمارت عالی قاپو كه از تعمیرات یا اضافات دوره شاه سلطان حسین حكایت می كند هنوز قابل خواندن است . پس از انقراض سلطنت صفویه A? عالی قاپو نظیر همه بناهای دیگر سلطنتی اصفهان به حال خود رها شد. در قسمت شرقی عمارت عالی قاپو A? الواحی از كاشی وجود دارد كه از تعمیرات دوره ناصر الدین شاه بر جای مانده است . در این دورهامختصر توجهی به تعمیر بناهای تاریخی اصفهان معطوف شدو در همین راستا سه لوح كاشی به جای كاشی خشتی گل و برگ عهد صفویه بر بالای سر در ورودی قرار گرفت . با این همه ضل السلطان حاكم اصفهان در عهد سلطنت برادرش مظفر الدین شاه در عالی قاپو اقامت گزیدو پس از مدتی این قصر به صورت محل دفاتر شهرداری درآمدA? پس ازان تخلیه شدو مدتی بدون استفاده باقی ماند و سرانجام در دوره پهلوی زیر نظر میراث فرهنگی كشور قرار گرفت0