مشهد

هنگامی كه در تمام خراسان در زمان حكومت امویان مردم به رهبری ابومسلم خراسانی سردار شجاع ایرانی قیام ضد اموی راشروع كرده بودند. سناباد در كنار شهر نوغان روستایی بیش نبود در اوج حكومت عباسیان وقتی هارون الرشید به خراسان امد تا آتش شورش راخاموش سازد در اینجا درگذشت و فرزند نیمه ایرانیش به خلافت برگزیده شد. زمانی كه حضرت رضا (ع) در ادامه همان مبارزه ضد خلافت و شیعه خواهی به خراسان آمد با وجود شهادت آن حضرت برگ زرینی در تاریخ این خطه رقم خورد و بدین سان سناباد شهری شد با اهمیت كه اقتدار سیاسی و رونق اقتصادی را به دنبال داشت . حضرت پیش از سفرمرو در بقعه هارونی با دست محلی را خط كشیده فرمودند: اینجامحل دفن من است. در دوره سامانیان عمید الدوله فایق و ابوبكر شهمرد به آبادانی و بنای بقعه كوشیده اند. بنای بقعه در آن سالها شبیه بنای چهار گوش آرامگاه ارسلان جاذب بود كه اكنون در سنگ بست مشهد واقع است .مرمت گنبد بقعه نیز در زمان سلطان سنجر به دست شرف الدین ابو طاهر قمی صورت گرقت . در زمان خوارزمشاهیان در حرم نیز تعمیرات و تزئناتی صورت گرفت و كتیبه كاشی چینی به خط ثلث بر دیوار دو طرف در ورودی حرم نصب شد. در دوره صفویه مشهد چندین بار طعمه غارتگران و امیران و خانهای ازبك شد.از آن میان میل طلای گنبد و الماسی تخم طاوس كه اهدای قطب شاه دكنی بود به غارت رفت. در زمان سلطان حسین بایقرا امیر علی شیر نوایی صحن كهنه را توسعه دادو بنای اولیه ایوان طلا را به مجموعه افزود و در زمان شاه تهماسب صفوی مناره گنبد طلا كاری شدو خشتهای نفیس كاشی روی گنبد به خشتهای طلا مبدل شد. شاه عباس در سال 1010 ه.ق امر بمرمت بنای آستانه داد. امریه او روی كتیبه مینا كاری شده به خط هنرمند خوشنویس معاصرش علیرضا عباسی موجود است. پس از آن رواقهایی بوجود آمد و در نهایت به دستور شاه سلیمان گنبد را كه بر اثر زلزله سال 1084 شكاف برداشته بود تعمیر كردو چندین مدرسه ساخت. از این رو در میان كتیبه های موجود در حرم نام شاه سلیمان بیش از همه به چشم میخورد. در زمان نارد شاه ایوان صخن عتیق و مناره مجاور آن تعمیر و طلا كاری شد.مناره ایوان شمالی احداث و تذهیب شد. سنگاب مرمر سقاخانه در صحن عتیق هماز یادكارهای این دوره است. در دوره قاجار ساختمان صحن جدید احداث و طلاكاری شد. ایوان و سر در شمالی صحن عتیق و توحید خانه مباركه مرمت شد. عضد الملك تولیت وقت در سال 1275 دستور داد كه روی بعضی از كاشی كاریها و نقاشی های نفیس حرم آیینه كاری كنند. ایوان ناصری نیز به دستور ناصرالدین شاه طلا كاری شد. دردهم ربیع الثانی سال 1330 قمری روسهای تزاری گنبد وابنیه آستانه رابه توپ بستند وچندین جای گنبد مورد اصابت واقع شد.در1331 قمری به دستور حسین میرزا نیر الدوله والی خراسان این خرابی ها تعمیر گردید. در سال 1307 شمسی فلكه دور حرم و سپس موره كنابخانه و تالار تشریفات بناشد. در اجرای دستور كشف حجاب نیز مسجد گوهر شاد و رواقهای آستانه كه محل تحصن مردم بود. در سال 1314 شمسی مورد اصابت گلوله های سربازان دولتی قرار گرفت و متعاقب ان نایب التولیه وقت A? ولی الله اسدی تیر باران گردید. در سال 1350 شمسی قسمت مهم از بافت تاریخی اطراف حرم مطهر در طرح گسترش مجموعه به فضای سبز تبدیل شدو اینك در اطراف صحنها اقدامات عمرانی فراوانی در دست اجرامی باشد.